تاریخ ایران زمین

تاریخ ایران

جهانگیرخان آجودان باشی
ساعت ۱٢:۳۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۱ امرداد ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: جهانگیرخان آجودان باشی

آجودان باشی، جهانگیرخان پسر سلیمان‌خان سهام‌الدوله و برادرزادة منوچهرخان معتمدالدوله (1249ـ1309ق/1832ـ 1891م)، سیاست پیشة برجستة روزگار ناصرالدین شاه قاجار. از مهاجران ارامنة تِفْلیس بود و به علت مقام و احترام پدر، از توجه شاه برخوردار گشت و ترقی بسیار کرد. در 1273ق/1856م، قرارداد پاریس (در مسألة هرات) را که برای امضای شاه به تهران آورده بودند، جهت مبادله با نمایندگان انگلیس به بغداد برد و در راه استوارسازی این قرارداد به سود انگلیس بسیار کوشید و چون بازگشت، مقام سرتیپی یافت. در 1279ق/1862م، با حفظ سمت سرتیپی و ژنرال آجودانی، به فرماندهی قورخانه منصوب شد. در 1299ق/1882م، با حفظ عناوین پیشین امیرتومان شد و همان سال، مقام وزارت صنایع به او محول گردید. وی چندین بار به اروپا سفر کرد و از اوضاع جهان آن روزگار آگاه گردید. او را «به سخاوت و فقیر دوستی» ستوده‌اند. وی در 17 محرم 1309ق/23 اوت 1891م، چشم از جهان فرو پوشید.


جهانگیر خان برادری به نام نریمان خان داشت که مانند بسیاری از ارامنة ایران، به «گرجی» شهرت یافته بود و پس از مرگ پدر (1269ق/1853م) مقام نیابت اول آجودان‌باشی را به دست آورد. نریمان خان به دانش نوین علاقه‌مند بود و زبان فرانسه نیز می‌دانست. به همین جهت، در زمرة متر0جمان وزارت خارجه درآمد و در مأموریت فرخ خان غفاری امین‌الملک به اروپا (1273ق/1856م) برای بستن پیمان پاریس، وی نیز از همراهان بود و پس از بازگشت به ایران، به درجة سرتیپی نایل گردید. متن قرارداد در تهران توسط او به امضای شاه و آقاخان نوری صدراعظم رسید و جهانگرخان آن را برای مبادله با نمایندگان انگلیس به بغداد برد.
در دورة وزیر مختاری میرزا حسین خان مشیرالدوله در استانبول (از 1275ق/1858م به بعد) نریمان‌خان به سمت مستشاری سفارت منصوب شد و جز مدت کوتاهی که در 1290ق/1873م، کنسول ایران در مصر شد، تا 1296ق/1879م، پیوسته در سمت خود باقی ماند. در همین سال وزیر مختار ایران در اتریش گشت و در 1298ق/1881م، مدت کوتاهی به ایران آمد و مجدداگردید. متن قرارداد در تهران توسط او به امضای شاه و آقاخان نوری صدراعظم رسید و جهانگرخان آن را برای مبادله با نمایندگان انگلیس به بغداد برد.
در دورة وزیر مختاری میرزا حسین خان مشیرالدوله در استانبول (از 1275ق/1858م به بعد) نریمان‌خان به سمت مستشاری سفارت منصوب شد و جز مدت کوتاهی که در 1290ق/1873م، کنسول ایران در مصر شد، تا 1296ق/1879م، پیوسته در سمت خود باقی ماند. در همین سال وزیر مختار ایران در اتریش گشت و در 1298ق/1881م، مدت کوتاهی به ایران آمد و مجدداً به اتریش اعزام شد و تا 1321ق/1903م، یعنی مدت 25 سال در وین انجام وظیفه کرد. در خلال همین دوران یعنی 1309ق/1891م بود که لقب قوام‌السلطنه یافت.
وی مردی آداب‌دان و دست و دل باز بود. با زنان حرم سلطنت به نحوی رفتار می‌کرد که عاقبت به اندرون شاهی راه یافت. نریمان‌خان در دورة مظفرالدین شاه از دیپلماتهای مورد توجه ایران به شمار می‌رفت.

مآخذ: اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان، روزنامة خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، 1345ش، ص 682، 765، 871؛ همو، المآثر و الآثار، تهران، 1306ـ1307ق، ضمیمه؛ همو، منتظم ناصری، تهران، 1300ق، ص 225؛ بامداد، مهدی، تاریخ رجال ایران، تهران، زوار، 1347ـ1353ش، 1/186، 285ـ287، 516، 2/115، 398، 476، 4/334ـ 335، 431.