تاریخ ایران زمین

تاریخ ایران

استخدام «شعبان بی مخ» توسط «سرلشکر مزینی» رئیس شهربانی
ساعت ٥:٠٢ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ اردیبهشت ۱۳٩٢   کلمات کلیدی:
یکی دیگر از ادعاهای برخی مخالفان دکتر مصدق هم استخدام شعبان بی­مخ توسط شهربانی دولت دکتر مصدق است. دلیل آن هم ادعای «جمال امامی» از نمایندگان مخالف در جلسه 19 آذر 1330 مجلس است. وی سندی ارائه کرده بود که «سرلشکر مزینی» به «سرتیپ نخعی» ریاست ادارۀ انتظامی و سرکلانتری دستور داده بود که «شعبان بی­مخ» از تاریخ 15 آبان 1330 با حقوق ماهانه 000’3 ریال به صورت محرمانه به استخدام آن اداره درآید. و در این مورد اینگونه تبلیغ می­گردد که مثلاً دولت دکتر مصدق به اوباش پول می­داده تا با مخالفان برخورد کنند.

البته شکی نیست که شهربانی آن دوران چه قبل و چه بعد از دوران دولت ملی مایل به برخورد با نیروهای حزب توده به کمک مردم و حتی امثال شعبان بی­مخ بوده است. چنانکه ظاهراً در حادثه 14 آذر 1330 چنان اقداماتی انجام شده بود. اما باید در مورد دخالت دکتر مصدق در آن توضیحاتی ارائه کرد.


-  اولاً کارنامه دکتر مصدق و دولت او در این زمینه بسیار روشن است. چنانکه دکتر مصدق در دوران دولتش حتی پلیس مخفی هم ایجاد نکرده بود. و هرگز هم برخورد غیر قانونی با حزب توده نداشته است. چه رسد به آنکه چنین بودجه­های مخفی­ای برای برخورد با مخالفان خرج کند. بعد از کودتا هم علیرغم تمام تلاش کودتاچیان، هرگز چنین نقطه ضعف­هائی از دولت ملی پیدا نشده بود. لذا این مساله نیز بسیار بی­اهمیت است. اگر هم چنین موردی به طور استثنا وجود داشته باشد، به طور یقین بدون اطلاع دکتر مصدق بوده است. ضمناً این مساله حداکثر کمتر از دو ماه بوده است. و لذا بسیار بی­اهمیت است. اما جالب است که سلطنت طلبانی که به این نکته اشاره دارند، هرگز به اقدامات گسترده شعبان بی­مخ و سایر اوباش در دوران بعد از کودتای 28 مرداد اشاره­ای ندارند.

 

2-  کاملاً روشن است که دکتر مصدق تا قبل از قیام 30 تیر نفوذ خاصی روی نیروهای مسلح نداشته است. و به طور قطع مجبور بوده در انتخاب رئیس شهربانی نظر شاه را جلب کند. اما حیرت آور است که مخالفان به این نکته اصلاً توجهی ندارند. نمونه روشن تمرد شهربانی از دستور رئیس دولت هم در جریان مسائل 23 تیر 1330 و شلیک به سمت مردم بوده است. که در نتیجه سرلشکر بقائی رئیس شهربانی به دستور دکتر مصدق از کار برکنار شده بود.[1] و همچنین نخست­وزیر دستور داده بود تا بقائی را به دادگاه نظامی فرستاده و به طور علنی محاکمه کنند.[2] اما در نهایت سرلشکر بقائی تبرئه شده بود.[3] و بعد از او مزینی به ریاست شهربانی رسیده بود. که به این ترتیب موقعیت دکتر مصدق در شهربانی قبل از قیام 30 تیر مشخص است.

 

3-  سرلشکر منصور مزینی(مزین بعدی) از افسران سلطنت طلب وابسته به دربار بوده است. تا جائیکه بعد از کودتای 28 مرداد از طرف شاه به ریاست املاک پهلوی در گرگان منصوب شده بود. بعد از سقوط شاه در بهمن 57 هم اسم او توسط بانک مرکزی به عنوان یکی از کسانی منتشر شده بود، که مقادیر فراوانی ارز به صورت غیر قانونی از کشور خارج کرده­اند.[4] لذا نباید اقدامات این افسران دشمن نهضت ملی را به حساب دولت ملی گذاشت.

 

4-  درگیری حزب توده با مخالفان به صورت متقابل بوده و در سراسر دوران دولت ملی و حتی از مدت­ها قبل از آن هم وجود داشته است. و عمدتاً هم حزب توده به اعمال غیر قانونی دست می­زده است. چنانکه در همان حادثه 14 آذر 1330 شهربانی اعلام کرده بود که تظاهرات باید در محل از پیش تعیین شده یعنی میدان فوزیه باشد[5] اما آنها به آن اهمیت نداده و آشوب ایجاد کرده بودند. که در نتیجه درگیری شدیدی ایجاد شده بود. و حتی یک سرهنگ پلیس به نام سرهنگ «نوری­شاد» هم کشته شده و تعدادی هم مجروح و بستری شده بودند. ضمناً شهربانی هم به هیچ وجه از سلاح گرم استفاده نکرده بود.[6]

 

5-   جماعتی چون شعبان جعفری(بی مخ)، احمد عشقی و ...، عده­ای باستانی­کار بودند که در دستجات مذهبی فعال بودند. و با شمس قنات آبادی نزدیک و به جناح کاشانی منتسب بوده­اند.[7] اصلاً خود شعبان بی­مخ نوچه کاشانی بوده است. اینها در اوائل کار مقداری مدافع دولت ملی بودند. و به دربار و کاشانی علاقه­مند بودند. اما بعد راهشان را جدا کرده و مشابه اربابانشان به شدت با دولت ملی دشمنی کرده بودند. به این لحاظ اگر هم کاری در حمایت از دولت ملی داشته­اند، وجهه و شرایط آن روشن است. کما اینکه بعداً همین اوباش نقش مهمی در کودتای 28 مرداد داشتند. و همیشه هم مشابه همان برخوردها را با حزب توده داشته­اند.

 

6-  فرض کنیم که آن اقدام مورد تائید دولت و آن سند هم محرمانه بوده است. در این صورت چگونه به دست مخالفان دولت افتاده است؟ یا شهربانی تحت کنترل دولت ملی بوده که چنین سند محرمانه­ای قابل انتشار نبوده است. یا آنکه همانها که شعبان را استخدام کرده بودند، آن سند را هم منتشر کرده بودند یا... . همچنین بنا به برخی منابع حقوق شعبان بی­مخ هم از محل حساب محرمانه شهربانی پرداخت می­شده است. که جز رئیس حسابداری محرمانه و سرتیپ نخعی، لزومی نداشته هیچ شخص دیگری حتی نخست­وزیر و وزیر کشور از آن مطلع باشند.[8]

 

7-  شواهد به روشنی نشان می­دهند که مزینی و جمال امامی در تبلیغ علیه دولت دکتر مصدق متحد بوده­اند. به عنوان مثال هنگامی که دکتر مصدق به شورای امنیت سازمان ملل متحد رفته بود، این دو به تبلیغ شدید علیه دولت مشغول شده بودند. چنانکه در 22 مهر 1330 مزینی برخی مدیران جراید را جمع کرده و خود را به شدت نگران و دلسوز دین اسلام و هراسناک از خطر حزب توده نشان داده بود. تعدادی کتاب­های کشف شده کمونیستی و ضد اسلام کشف را هم به خبرنگاران ارائه کرده بود. و بعد به شدت از خطرات بعدی برای استقلال و تمامیت ارضی کشور ابراز نگرانی کرده بود. و در این مورد به خبرنگاران هشدار داده و عملاً آنها را به شدت علیه دولت تحریک کرده بود. که مشخص است چنین اقداماتی در هنگام حضور دکتر مصدق در آمریکا تا چه حد علیه دولت بوده است. بعد هم جمال امامی آن کار را ادامه داده بود. و روز بعد از تریبون مجلس به حمله به دولت پرداخته بود. و تاکید کرده بود که مردم خواهان برخورد با کمونیست­ها بوده و از آنان هراس دارند. امثال جمال امامی نیز آماده برخورد با کمونیست­ها هستند. اما دولت مانع برخورد با آنها می­گردد. [9] که به این ترتیب مشخص است چگونه مزینی و جمال امامی در یک خط مشغول تبلیغ و مبارزه علیه دولت بوده­اند. لذا به احتمال قوی این مورد نیز دسیسه مشترک آن دو بوده است.

 

 

 

به کوشش: حمید رضا مسیبیان hamosaieb@yahoo.com

 

 


[1]- روزنامۀ اطلاعات مورخ 28/04/1330، ص آخر

[2]- روزنامۀ اطلاعات مورخ 30/04/1330، ص آخر

[3]- جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران و کودتای 28 مرداد1332»، سرهنگ غلامرضا نجاتی، شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتم 1378/ پانویس ص181

[4]- خاطرات من (یادداشتهای دورۀ 1334-1310) حسینقلی سررشته، سرهنگ ستاد بازنشسته حسینقلی سررشته، ناشر: نویسنده، چاپ اول 1367 / صص  تا 15 تا 17

[5]- روزنامۀ اطلاعات مورخ 14/09/1330، ص 8

[6]- روزنامۀ اطلاعات مورخ 16/09/1330، ص 5

[7]- نیروهای مذهبی بر بستر حرکت نهضت ملی، علی رهنما، نشر گام نو، چاپ اول/ ص 580

[8]- نیروهای مذهبی بر بستر حرکت نهضت ملی، علی رهنما، نشر گام نو، چاپ اول/ ص 578

[9]- مقاله «آدرس عوضی تاریخی؛ در اوج جنبش ملی شدن نفت، رئیس شهربانی شاه از خطر تهدید دین و مذهب می­گفت»، محمد ترکمان، نشریه صبح امروز، 15/7/78 و همچنین روزنامه اطلاعات 22/7/1330 صفحات 1 و 6